Eclipsbril: zo herken je een veilige bril

Waarom de norm ertoe doet

Een filter volgens EN ISO 12312-2 laat ongeveer een honderdduizendste van het zichtbare licht door en houdt ultraviolet en infrarood tegen tot een niveau dat veilig is om recht in de zon te kijken. Elk donker plastic kan er donker genoeg uitzien en toch helemaal niet veilig zijn: hoe donker het lijkt, zegt niets over het ultraviolet en infrarood dat erdoor komt.

Voor medisch advies verwijzen we naar de officiële informatie over oogveiligheid van het Spaanse Nationaal Geografisch Instituut, eclipses.ign.es. Deze gids gaat over iets anders: een gecertificeerd filter onderscheiden van een imitatie.

Zes controles

1. De letterlijke markering «EN ISO 12312-2:2015». Die moet op het montuur zelf gedrukt staan, niet alleen op de doos of in de advertentie. Zoek de exacte tekst van de norm, met de «-2» erbij: deel 2 gaat over rechtstreeks in de zon kijken. Een losse «ISO» of een kale «CE» zonder norm bewijst niets.
2. Een CE-markering die iets betekent. De CE-markering moet erop staan. Let op de bekende truc: een «CE» met vreemde verhoudingen kan het zogenoemde «China Export»-logo zijn. En CE alleen is niet genoeg: het volgende punt telt.
3. Het nummer van de aangemelde instantie: vier cijfers. Een eclipsbril is een persoonlijk beschermingsmiddel van categorie II. Voor de certificering is een aangemelde instantie nodig, met een nummer van vier cijfers dat je kunt opzoeken in NANDO, de database van de Europese Commissie. Een serieuze fabrikant zet dat nummer op het product of in de documentatie. Kan niemand je zeggen welke instantie de bril heeft gekeurd, dan is dat een slecht teken.
4. De EU-conformiteitsverklaring. Bij elk beschermingsmiddel dat in de EU wordt verkocht, hoort een EU-conformiteitsverklaring, meestal te downloaden van de site van de fabrikant. Daarin staan het product, de norm en de aangemelde instantie. Vraag erom of zoek hem op: echte fabrikanten publiceren hem, namaak niet.
5. Naam en adres van fabrikant en importeur. De naam en het adres van de fabrikant, en van de importeur als de bril van buiten de EU komt, horen op het product of de verpakking te staan. «Onbekend merk, onvindbare verkoper» is precies het patroon van de namaak die bij eerdere eclipsen is ontdekt.
6. Kijk de filter na vóór elk gebruik. Ook als alle papieren kloppen: houd de bril tegen een lamp, nooit tegen de zon. Er mag geen enkel puntje licht door de filter komen. Krassen, gaatjes, kreukels of een losgelaten filter betekenen: weggooien. Bij kinderen controleer je hem elke keer opnieuw, want een bril in een rugzak heeft het zwaar. En zo zet je hem op: kijk naar de grond, zet de bril op en kijk pas dan omhoog; om hem af te zetten kijk je eerst weer naar beneden. Zo kijkt je oog nooit zonder filter in de zon, ook geen halve seconde.

Een onafhankelijke lijst om de fabrikant na te kijken

De American Astronomical Society (AAS) houdt sinds 2017 een internationale lijst bij van gecontroleerde fabrikanten en verkopers, ontstaan na de golf aan namaak rond de Amerikaanse eclips van dat jaar: eclipse.aas.org.

De juiste markering op het montuur en een fabrikant op die lijst: dat is de combinatie die je zoekt.

Waar koop je er een met garanties?

• Bij een opticien of een winkel met een optiekafdeling. Volledige herleidbaarheid, iemand die verantwoordelijk is, en de conformiteitsverklaring is snel op te vragen.
• Bij een planetarium, een wetenschapsmuseum of een astronomiewinkel. Verkopers die dit materiaal al jaren verkopen en merken van de AAS-lijst voeren.
• In een webshop of op een groot online platform, met voorzorg. Een verkoper die je kunt identificeren (liefst de fabrikant of de officiële distributeur), een merk op de AAS-lijst, en de markering zelf nakijken zodra het pakket binnen is. Staat EN ISO 12312-2 er niet op gedrukt, stuur hem dan meteen terug.

Wanneer koop je hem?

Op tijd, en daar zijn twee gedocumenteerde redenen voor. Rond de Amerikaanse eclips van 2017 zag de AAS in de laatste weken tekorten en een golf aan namaak, toen mensen kochten wat er nog was. En rustig controleren (markering, conformiteitsverklaring, de AAS-lijst) kan alleen als je de bril een paar dagen van tevoren in handen hebt, niet de avond ervoor.

Wat je NOOIT moet gebruiken

• Een zonnebril, ook niet van categorie 4 en volledig gecertificeerd voor gewoon gebruik. Die filtert lang niet genoeg.
• Röntgenfoto’s, fotonegatieven, cd’s en dvd’s. De hardnekkigste mythe: ze houden ultraviolet en infrarood op geen enkele gecontroleerde manier tegen.
• Beroet glas, de methode van vroeger. Nee.
• Zelfgemaakte stapels: een paar zonnebrillen op elkaar, ongecertificeerde donkere folie, lasglas van onbekende graad (alleen graad 14 geldt als vergelijkbaar, en het meeste lasglas dat thuis ligt, is dat niet).
• Oude eclipsbrillen in slechte staat. Met krassen of een beschadigde filter: weggooien. Zijn ze gaaf en gecertificeerd, dan verlopen ze volgens de AAS niet met de tijd, maar de controle tegen de lamp gaat altijd voor.
• Met een eclipsbril op door een camerazoeker, verrekijker of telescoop kijken. De lenzen bundelen het licht en verbranden de filter. Instrumenten hebben een eigen filter nodig, VOOR op het objectief, nooit bij het oculair.
• Twijfelachtige advertenties op online platforms: geen merk, geen norm in de beschrijving, net aangemaakte verkopers met opvallende prijzen. Precies via dat kanaal kwam de namaak in 2017 binnen.

Zo gebruik je hem

• Zet de bril op vóórdat je naar de zon kijkt, en haal hem pas af als je weer weggekeken hebt.
• Door de filter zie je alleen de zon en verder niets. Dat hoort zo: hij laat minder dan een honderdduizendste van het licht door.
• Kinderen alleen onder toezicht. Een kind dat de bril even afzet om te kijken «of het werkt», is het hele risico.

Totaliteit: de enige uitzondering

Alleen binnen de strook van totaliteit, en alleen zolang de zon helemaal bedekt is, mag de bril af: zodra de eerste straal terugkomt, gaat hij meteen weer op. In Nederland en België is de verduistering gedeeltelijk en komt dat moment nooit: kijk de hele tijd door de bril.

Waar de strook loopt en hoe je er komt: reizen naar de totale verduistering. Wat je in Nederland en België ziet: de tijden per stad.